Steven Soderbergh regularnie zapowiada zakończenie kariery filmowej, jednak – ku zadowoleniu widzów – konsekwentnie wycofuje się z tych deklaracji. Zamiast tego nieustannie poszukuje nowych form wyrazu: zaskoczył znakomitym serialem The Knick, eksperymentował z interaktywnymi projektami mobilnymi, by w końcu powrócić na duży ekran dobrze przyjętym Logan Lucky. Po okresie ciszy okazało się jednak, że reżyser wcale nie zwolnił tempa – w ścisłej tajemnicy, w zaledwie dziesięć dni, zrealizował niskobudżetowy thriller psychologiczny Niepoczytalna.
iPhone zamiast kamery
Najbardziej wyróżniającym elementem filmu jest jego warstwa realizacyjna – produkcja została niemal w całości nakręcona przy użyciu iPhone’a, z zastosowaniem jedynie dodatkowych obiektywów. Taka decyzja formalna z jednej strony pozwala uzyskać klaustrofobiczną, niemal dokumentalną atmosferę, z drugiej jednak wprowadza pewne ograniczenia wizualne. W efekcie miejscami zauważalne są mankamenty techniczne, takie jak specyficzne proporcje obrazu czy prześwietlenia, które mogą obniżać odbiór estetyczny.
Niepoczytalna – fabuła
Sawyer Valentini (znana z The Crown Claire Foy), uciekając przed prześladowcą, rozpoczyna nowe życie w innym mieście. Jej codzienność wypełnia monotonna praca w banku oraz trudne relacje ze współpracownikami. Trauma jednak nie ustępuje – bohaterka zaczyna dostrzegać swojego stalkera w twarzach przypadkowych mężczyzn. W poszukiwaniu pomocy zgłasza się do placówki psychiatrycznej, gdzie podczas rozmowy z terapeutą przyznaje się do myśli samobójczych. To wyznanie skutkuje przymusowym umieszczeniem jej na 24-godzinnej obserwacji.
Wkrótce Sawyer odkrywa, że instytucja stosuje wątpliwe etycznie praktyki – pacjenci są przetrzymywani pod pretekstem leczenia, co umożliwia placówce pobieranie środków z ubezpieczenia. Gdy finansowanie się kończy, pacjenci zostają uznani za „wyleczonych”. Sytuację bohaterki komplikuje jej impulsywny charakter, który prowadzi do przedłużenia pobytu. Dodatkowo w jednym z pracowników szpitala rozpoznaje swojego prześladowcę (Joshua Leonard), co rodzi pytanie: czy rzeczywiście jest on obecny, czy też stanowi wytwór jej wyobraźni?
Krytyka systemu opieki zdrowotnej w USA
Film stanowi trzecią odsłonę nieformalnej trylogii Soderbergha poświęconej problemom amerykańskiego systemu opieki zdrowotnej, obok Contagion (Epidemia strachu, 2011) oraz Side Effects (Efekt uboczny, 2013). W odróżnieniu od poprzednich, bardziej realistycznych produkcji, tym razem reżyser sięga po estetykę kina klasy B, łącząc ją z elementami thrillera psychologicznego.
Scenariusz autorstwa Jamesa Greera i Jonathana Bernsteina oferuje interesującą grę z oczekiwaniami widza, jednak nie jest wolny od uproszczeń i niekonsekwencji fabularnych. Pewne rozwiązania – jak okoliczności hospitalizacji czy zachowanie bohaterki – mogą wydawać się mało wiarygodne. Z drugiej strony, w połączeniu z obojętnością instytucji i brakiem reakcji ze strony organów ścigania, film sugeruje krytyczny komentarz dotyczący marginalizowania głosów kobiet we współczesnym społeczeństwie.
Kreacje aktorskie
Mimo niedoskonałości scenariuszowych i technicznych, Niepoczytalna broni się kilkoma istotnymi atutami. Przede wszystkim jest to sprawna reżyseria Soderbergha, który potrafi maksymalnie wykorzystać potencjał materiału i utrzymać narracyjną dyscyplinę. Drugim filarem jest znakomita kreacja Claire Foy, przekonująco oddającej emocjonalne rozdarcie swojej bohaterki. Na uwagę zasługuje również Joshua Leonard, którego obecność na ekranie buduje niepokój i napięcie, nawet w najbardziej oszczędnych scenach.
Ostatecznie Niepoczytalna jawi się jako interesujący eksperyment formalny i jeden z bardziej intrygujących filmów 2018 roku. Pomimo pewnych niedoskonałości, produkcja oferuje solidne aktorstwo, sugestywną atmosferę i angażującą fabułę. Jednocześnie stanowi dowód na to, że kreatywność i pomysłowość mogą częściowo zrekompensować ograniczenia budżetowe, inspirując mniej doświadczonych twórców do realizacji własnych projektów.
